Shams3

دیوان شمس تبریزی (غزلیات)

1001 - 1500

--------------------------------------------------------

1001

آه در آن شمع منور چه بود�� کآتش زد در دل و دل را ربود

ای زده اندر دل من آتشی�� سوختم ای دوست بیا زود زود

صورت دل صورت مخلوق نیست�� کز رخ دل حسن خدا رو نمود

جز شکرش نیست مرا چاره ای�� جز لب او نیست مرا هیچ سود

یاد کن آن را که یکی صبحدم�� این دلم از زلف تو بندی گشود

جان من اول که بدیدم تو را�� جان من از جان تو چیزی شنود

چون دلم از چشمه تو آب خورد�� غرقه شد اندر تو و سیلم ربود

1002

چونک کمند تو دلم را کشید�� یوسفم از چاه به صحرا دوید

آنک چو یوسف به چهم درفکند�� باز به فریادم هم او رسید

چون رسن لطف در این چه فکند�� چنبره دل گل و نسرین دمید

قیصر از آن قصر به چه میل کرد�� چه چو بهشتی شد و قصر مشید

گفتم ای چه چه شد آن ظلمتت�� گفت که خورشید به من بنگرید

هر که فسردست کنون گرم شد�� جمره عشقت بگدازد جلید

قیصر رومست که بر زنگ زد�� اوست که ترسابچه خواندش فرید

پرتو دل بود که زد بر سعیر�� پر شد و بشکافت که هل من مزید

دوزخ گفتش که مرا جان ببخش�� تا بخورم هرک ز یزدان برید

برگذر از آتش ای بحر لطف�� ور نه بمردم تبشم بفسرید

گفت که ای آتش قوم مرا�� زود به من ده که خداشان گزید

جمله یکایک به کف او سپرد�� گفت که نار تو ز نورم رهید

تافت ز تبریز رخ شمس دین�� شمس بود نور جهان را کلید

1003

شاخ گلی باغ ز تو سبز و شاد�� هست حریف تو در این رقص باد

باد چو جبریل و تو چون مریمی�� عیسی گلروی از این هر دو زاد

رقص شما هر دو کلید بقاست�� رحمت بسیار بر این رقص باد

تختگه نسل شما شد دماغ�� تخت بود جایگه کیقباد

میوه هر شاخ به معده رود�� زانک برستست ز کون و فساد

نعمت ما چو ز مکون بود�� خلط نگردد بخور و ارتقاد

روزی هر قوم ز باغ دگر�� خوان بزرگست تو را ای جواد

قسمت بختست برو بخت جو�� بخت به از رخت بود المراد

بس که نسیمی به دل اندردمید�� زان مدد نور که آرد ولاد

1004

دوش دل عربده گر با کی بود�� مشت کی کردست دو چشمش کبود

آن دل پرخواره ز عشق شراب�� هفت قدح از دگران برفزود

مست شد و بر سر کوی اوفتاد�� دست زنان ناگه خوابش ربود

آن عسسی رفت قبایش ببرد�� وان دگری شد کمرش را گشود

آمد چنگی بنوازید تار�� جست ز خواب آن دل بی تار و پود

دید قبا رفته خمارش نماند�� دید زیان کم شد سودای سود

دیدش ساقی که در آتش فتاد�� جام گرفت و سوی او شد چو دود

بر غم او ریخت می دلگشا�� صورت اقبال بدو رو نمود

بخت بقا یافت قبا گو برو�� ذوق فنا دید چه جوید وجود

عالم ویرانه به جغدان حلال�� باد دو صد شنبه از آن جهود

ما چو خرابیم و خراباتییم�� خیز قدح پر کن و پیش آر زود

این قدح از لطف نیاید به چشم�� جسم نداند می جان آزمود

زان سوی گوش آمد این طبل عید�� در دلش آتش بزن افغان عود

بس کن و اندر تتق عشق رو�� دلبر خوبست و هزاران حسود

1005

هر که ز عشاق گریزان شود�� بار دگر خواجه پشیمان شود

والله منت همه بر جان اوست�� هر که سوی چشمه حیوان شود

هر که سبوی تو کشد عاقبت�� در حرم عشرت سلطان شود

تنگ بود حوصله آدمی�� از تو چو دریای و چو عمان شود

رو به دل اهل دلی جای گیر�� قطره به دریا در و مرجان شود

جنبش هر ذره به اصل خودست�� هر چه بود میل کسی آن شود

کافر صدساله چو بیند تو را�� سجده کند زود مسلمان شود

جان و دل از جذبه میل و هوس�� همصفت دلبر و جانان شود

خار که سرتیز ره عاشق است�� عاقبت الامر گلستان شود

ناطقه را بند کن و جمع باش�� گر نه ضمیر تو پریشان شود

1006

عشق مرا بر همگان برگزید�� آمد و مستانه رخم را گزید

شکر کز آن کان زر جعفری�� روی مرا نادره گازی رسید

باد تکبر اگرم در سرست�� هم ز دم اوست که در من دمید

کرد مرا خشم مه و بر رخم�� گنبد نیلی سره نیلی کشید

باده فراوان و یکی جام نی�� بوسه پیاپی شد و لب ناپدید

ای شب کفر از مه تو روز دین�� گشته یزید از دم تو بایزید

گو سگ نفس این همه عالم بگیر�� کی شود از سگ لب دریا پلید

قفل خداییش بسی خون که ریخت�� خونش بریزیم چو آمد کلید

جان به سعادت بکشد نفس را�� تا به هم افتند سعید و شهید

هیچ شکاری نرهد زان صیاد�� کو ز سگی های سگ تن رهید

ای خرف پیر جوان شو ز سر�� تازه شد از یار هزاران قدید

وی بدن مرده برون آ ز گور�� صور دمیدند ز عرش مجید

خامش و بشنو دهل خامشان�� ایدک الله به عیش جدید

1007

گفت کسی خواجه سنایی بمرد�� مرگ چنین خواجه نه کاریست خرد

قالب خاکی به زمین بازداد�� روح طبیعی به فلک واسپرد

ماه وجودش ز غباری برست�� آب حیاتش به درآمد ز درد

پرتو خورشید جدا شد ز تن�� هر چه ز خورشید جدا شد فسرد

صافی انگور به میخانه رفت�� چونک اجل خوشه تن را فشرد

شد همگی جان مثل آفتاب�� جان شده را مرده نباید شمرد

مغز تو نغزست مگر پوست مرد�� مغز نمیرد مگرش دوست برد

پوست بهل دست در آن مغز زن�� یا بشنو قصه آن ترک و کرد

کرد پی دزدی انبان ترک�� خرقه بپوشید و سر و مو سترد

1008

یا من نعماه غیر معدود�� و السعی لدیه غیر مردود

قد اکرمنا و قد دعانا�� کی نعبده و نعم معبود

لا یطلب حمدنا لفخر�� بل یجعلنا بذاک محمود

قد بشر باللقاء صدقه�� من حضرته الکریم مورود

و الوعد من الحبیب حلو�� و السعی الی السعود مسعود

خاصا سعدی که او به هر دم�� صد دل به سعود خویش بربود

1009

طارت الکتب الکرام من کرام یا عباد�� ایقظوا من غفله ثم انشروا للاجتهاد

جاء نا میزاننا کی نختبر اوزاننا�� ربنا اصلح شاننا اوجد به عفو یا جواد

اضحکوا بعد البکاء نعم هذا المشتکی�� قد خرجتم من حجاب و انتبهتم من رقاد

پارسی گوییم شاها آگهی خود از فواد�� ماه تو تابنده باد و دولت پاینده باد

هر ملولی که تو را دید و خوش و تازه نشد�� آب و نانش تیره باد و آتشش بادا رماد

خوابناکی که صباحت دید وز جا برنجست�� چشم بختش خفته بادا تا الی یوم المعاد

1010

من رای درا تلالا نوره وسط الفواد�� بیننا و بینه قبل التجلی الف واد

جاء من یحیی الموات و الرمیم و الرفات�� ایها الاموات قوموا و ابصروا یوم التناد

طارت الکتب الکرام من کرام کاتبین�� ایقظوا من غفله ثم انشروا للاجهتاد

جاء نا میزاننا کی تختبر اوزاننا�� ربنا اصلح شاننا اوجد به عفو یا جواد

اضحکوا بعد البکا یا نعم هذ المشتکا�� قد خرجتم من حجاب و انتبهتم من رقاد

پارسی گوییم شاها آگهی خود از فواد�� ماه تو تابنده باد و دولتت پاینده باد

هر ملولی که تو را دید و خوش و تازه نشد�� آب نابش تیره باد و آتشش بادا رماد

خوابناکی که صباحت دید وز جا برنجست�� چشم بختش خفته بادا تا الی یوم المعاد

1011

میر خوبان را دگر منشور خوبی دررسید�� در گل و گلزار و نسرین روح دیگر بردمید

با ملیحا زاده الرحمن احسانا جدید�� یا منیرا زاده نور علی نور مزید

خوشتر از جان خود چه باشد جان فدای خاک تو�� خوبتر از ماه چه بود ماه در تو ناپدید

کل ذی روح یفدی فی هواک روحه�� کل بستان انیق من جناک مستفید

لست انکر ما ذکرتم البقاء فی الفنا�� کل من ابدی جمیلا لیس یبعد ان یعید

این ملولی می کشد جان را که چیزی تو بگو�� هیچ کس را کس گریبان از گزافه کی کشید

1012

یا شبه الطیف لی انت قریب بعید�� جمله ارواحنا تغمس فیما ترید

نوبت آدم گذشت نوبت مرغان رسید�� طبل قیامت زدند خیز که فرمان رسید

انت لطیف الفعال انت لذیذ المقال�� انت جمال الکمال زدت فهل من مزید

از پس دور قمر دولت بگشاد در�� دلق برون کن ز سر خلعت سلطان رسید

جاء اوان السرور زال زمان الفتور�� لیس لدنیا غرور یا سندی لا تحید

دیو و پری داشت تخت ظلم از آن بود سخت�� دیو رها کرد رخت چتر سلیمان رسید

هل طرب یا غلام فاملا کاس المدام�� انت بدار السلام ساکن قصر مشید

عشق چه خوش حاکمیست ظالم و بی قول نیست�� حاجت لاحول نیست دیو مسلمان رسید

یا لمع المشرق مثلک لم یخلق�� خذ بیدی ارتقی نحوک انت المجید

عاشق از دست شد نیست شد و هست شد�� بلبل جان مست شد سوی گلستان رسید

پرده برانداخت حور جمله جهان همچو طور�� زیر و زبر بست نور موسی عمران رسید

هر چه خیال نکوست عشق هیولای اوست�� صورت از رشک حق پرده گر جان رسید

هست تنت چون غبار بر سر بادی سوار�� چونک جدا گشت باد خاک به ماچان رسید

اعلم ان الغبار مرتفع بالریاح�� مثل هوی اختفی وسط صیاح شدید

1013

اگر حریف منی پس بگو که دوش چه بود�� میان این دل و آن یار می فروش چه بود

فدیت سیدنا انه یری و یجود�� الی البقاء یبلغ من الفناء یذود

اگر به چشم بدیدی جمال ماهم دوش�� مرا بگو که در آن حلقه های گوش چه بود

معاد کل شرود طغی و منه نآی�� مثال ظلک ان طال هو الیک یعود

وگر تو با من هم خرقه ای و همرازی�� بگو که صورت آن شیخ خرقه پوش چه بود

بامر حافظ الله المکان یعی�� بمس عاطفه الله الزمان ولود

اگر فقیری و ناگفته راز می شنوی�� بگو اشارت آن ناطق خموش چه بود

ایا فواد فذب فی لظی محبته�� ایا حیاه فدومی فقد اتاک خلود

وگر نخفتی و از حال دوش آگاهی�� بگو که نیم شب آن نعره و خروش چه بود

ترید جبر جبیر الفواد فانکسرن�� ترید نحله تاج فلا تنی به سجود

از آنچ جامه و تن پاره پاره می کردیم�� بیار پارگکی تا که رنگ و بوش چه بود

برغم انفک لا تنکسر کما الحیوان�� به نصف وجهک لا تسجدن شبیه یهود

وگر چو یونس رستی ز حبس ماهی و بحر�� بگو که معنی آن بحر و موج و جوش چه بود

یقول لیت حبیبی یحبنی کرما�� الیس حبک تاثیر حب ود ودود

وگر شناخته ای کاصل انس و جان ز کجاست