Shams2

دیوان شمس تبریزی (غزلیات)

501 - 1000

--------------------------------------------------------

501

امشب از چشم و مغز خواب گریخت�� دید دل را چنین خراب گریخت

خواب دل را خراب دید و یباب�� بی نمک بود از این کباب گریخت

خواب مسکین به زیر پنجه عشق�� زخم ها خورد وز اضطراب گریخت

عشق همچون نهنگ لب بگشاد�� خواب چون ماهی اندر آب گریخت

خواب چون دید خصم بی زنهار�� مول مولی بزد شتاب گریخت

ماه ما شب برآمد و این خواب�� همچو سایه ز آفتاب گریخت

خواب چون دید دولت بیدار�� همچو گنجشک از عقاب گریخت

شکرلله همای بازآمد�� چونک باز آمد این غراب گریخت

عشق از خواب یک سوالی کرد�� چون فروماند از جواب گریخت

خواب می بست شش جهت را در�� چون خدا کرد فتح باب گریخت

شمس تبریز از خیالت خواب�� چون خطاییست کز صواب گریخت

502

اندرآ عیش بی تو شادان نیست�� کیست کو بنده تو از جان نیست

ای تو در جان چو جان ما در تن�� سخت پنهان ولیک پنهان نیست

دست بر هر کجا نهی جانست�� دست بر جان نهادن آسان نیست

جان که صافی شدست در قالب�� جز که آیینه دار جانان نیست

جمع شد آفتاب و مه این دم�� وقت افسانه پریشان نیست

مستی افزون شدست و می ترسم�� کاین سخن را مجال جولان نیست

دست نه بر دهان من تا من�� آن نگویم چو گفت را آن نیست

503

بر شکرت جمع مگس ها چراست�� نکته لاحول مگسران کجاست

هر نظری بر رخ او راست نیست�� جز نظری کو ز ازل بود راست

اسب خسان را به رخی پی بزن�� عشوه ده ای شاه که این روی ماست

عشوه و عیاری و جور و دغل�� تو نکنی ور کنی از تو رواست

از تو اگر سنگ رسد گوهرست�� گر تو کنی جور به از صد وفاست

تیره نظر چونک ببیند دو نقش�� جامه درد نعره زند کاین صفاست

چونک هر اندیشه خیالی گزید�� مجلس عشاق خیالش جداست

کعبه چو از سنگ پرستان پرست�� روی به ما آر که قبله خداست

آنک از این قبله گدایی کند�� در نظرش سنجر و سلطان گداست

جز که به تبریز بر شمس دین�� روح نیاسود و نخفت و نخاست

504

خیز که امروز جهان آن ماست�� جان و جهان ساقی و مهمان ماست

در دل و در دیده دیو و پری�� دبدبه فر سلیمان ماست

رستم دستان و هزاران چو او�� بنده و بازیچه دستان ماست

بس نبود مصر مرا این شرف�� این که شهش یوسف کنعان ماست

خیز که فرمان ده جان و جهان�� از کرم امروز به فرمان ماست

زهره و مه دف زن شادی ماست�� بلبل جان مست گلستان ماست

کاسه ارزاق پیاپی شده ست�� کیسه اقبال حرمدان ماست

شاه شهی بخش طرب ساز ماست�� یار پری روی پری خوان ماست

آن ملک مفخر چوگان و گوی�� شکر که امروز به میدان ماست

آن ملک مملکت جان و دل�� در دل و در جان پریشان ماست

کیست در آن گوشه دل تن زده�� پیش کشش کو شکرستان ماست

خازن رضوان که مه جنت ست�� مست رضای دل رضوان ماست

شور درافکنده و پنهان شده�� او نمک عمر و نمکدان ماست

گوشه گرفتست و جهان مست اوست�� او خضر و چشمه حیوان ماست

چون نمک دیگ و چو جان در بدن�� از همه ظاهرتر و پنهان ماست

نیست نماینده و خود جمله اوست�� خود همه ماییم چو او آن ماست

بیش مگو حجت و برهان که عشق�� در خمشی حجت و برهان ماست

505

پیشتر آ روی تو جز نور نیست�� کیست که از عشق تو مخمور نیست

نی غلطم در طلب جان جان�� پیش میا پس به مرو دور نیست

طلعت خورشید کجا برنتافت�� ماه بر کیست که مشهور نیست

پرده اندیشه جز اندیشه نیست�� ترک کن اندیشه که مستور نیست

ای شکری دور ز وهم مگس�� وی عسلی کز تن زنبور نیست

هر که خورد غصه و غم بعد از این�� با رخ چون ماه تو معذور نیست

هر دل بی عشق اگر پادشاست�� جز کفن اطلس و جز گور نیست

تابش اندیشه هر منکری�� مقت خدا بیند اگر کور نیست

پیر و جوان کو خورد آب حیات�� مرگ بر او نافذ و میسور نیست

پرده حق خواست شدن ماه و خور�� عشق شناسید که او حور نیست

مفخر تبریز تویی شمس دین�� گفتن اسرار تو دستور نیست

506

کار من اینست که کاریم نیست�� عاشقم از عشق تو عاریم نیست

تا که مرا شیر غمت صید کرد�� جز که همین شیر شکاریم نیست

در تک این بحر چه خوش گوهری�� که مثل موج قراریم نیست

بر لب بحر تو مقیمم مقیم�� مست لبم گر چه کناریم نیست

وقف کنم اشکم خود بر میت�� کز می تو هیچ خماریم نیست

می رسدم باده تو ز آسمان�� منت هر شیره فشاریم نیست

باده ات از کوه سکونت برد�� عیب مکن زان که وقاریم نیست

ملک جهان گیرم چون آفتاب�� گر چه سپاهی و سواریم نیست

می کشم از مصر شکر سوی روم�� گر چه شتربان و قطاریم نیست

گر چه ندارم به جهان سروری�� دردسر بیهده باریم نیست

بر سر کوی تو مرا خانه گیر�� کز سر کوی تو گذاریم نیست

همچو شکر با گلت آمیختم�� نیست عجب گر سر خاریم نیست

قطب جهانی همه را رو به توست�� جز که به گرد تو دواریم نیست

خویش من آنست که از عشق زاد�� خوشتر از این خویش و تباریم نیست

چیست فزون از دو جهان شهر عشق�� بهتر از این شهر و دیاریم نیست

گر ننگارم سخنی بعد از این�� نیست از آن رو که نگاریم نیست

507

کیست که او بنده رای تو نیست�� کیست که او مست لقای تو نیست

غصه کشی کو که ز خوف تو نیست�� یا طربی کان ز رجای تو نیست

بخل کفی کو که ز قبض تو نیست�� یا کرمی کان ز عطای تو نیست

لعل لبی کو که ز کان تو نیست�� محتشمی کو که گدای تو نیست

متصل اوصاف تو با جان ها�� یک رگ بی بند و گشای تو نیست

هر دو جهان چون دو کف و تو چو جان�� کف چه دهد کان ز سخای تو نیست

چشم کی دیدست در این باغ کون�� رقص گلی کان ز هوای تو نیست

غافل ناله کند از جور خلق�� خلق بجز شبه عصای تو نیست

جنبش این جمله عصاها ز توست�� هر یک جز درد و دوای تو نیست

زخم معلم زند آن چوب کیست�� کیست که او بند قضای تو نیست

همچو سگان چوب تو را می گزند�� در سرشان فهم جزای تو نیست

دفع بلای تن و آزار خلق�� جز به مناجات و ثنای تو نیست

بشکنی این چوب نه چوبش کمست�� دفع دو سه چوب رهای تو نیست

صاحب حوت از غم امت گریخت�� جان به کجا برد که جای تو نیست

بس کن وز محنت یونس بترس�� با قدر استیزه به پای تو نیست

508

شیر خدا بند گسستن گرفت�� ساقی جان شیشه شکستن گرفت

دزد دلم گشت گرفتار یار�� دزد مرا دست ببستن گرفت

دوش چه شب بود که در نیم شب�� برق ز رخسار تو جستن گرفت

عشق تو آورد شراب و کباب�� عقل به یک گوشه نشستن گرفت

ساغر می قهقهه آغاز کرد�� خابیه خونابه گرستن گرفت

در دل خم باده چو انداخت تیر�� بال و پر غصه گسستن گرفت

پیر خرد دید که سرده توی�� دست ز مستان تو شستن گرفت

طفل دلم را به کرم شیر ده�� چون سر پستان تو جستن گرفت

جان من از شیر تو شد شیرگیر�� وز سگی نفس برستن گرفت

ساقی باقی چو به جان باده داد�� عمر ابد یافت و بزستن گرفت

بیش مگو راز که دلبر به خشم�� جانب من کژ نگرستن گرفت

509

مرغ دلم باز پریدن گرفت�� طوطی جان قند چریدن گرفت

اشتر دیوانه سرمست من�� سلسله عقل دریدن گرفت

جرعه آن باده بی زینهار�� بر سر و بر دیده دویدن گرفت

شیر نظر با سگ اصحاب کهف�� خون مرا باز خوریدن گرفت

باز در این جوی روان گشت آب�� بر لب جو سبزه دمیدن گرفت

باد صبا باز وزان شد به باغ�� بر گل و گلزار وزیدن گرفت

عشق فروشید به عیبی مرا�� سوخت دلش بازخریدن گرفت

راند مرا رحمتش آمد بخواند�� جانب ما خوش نگریدن گرفت

دشمن من دید که با دوستم�� او ز حسد دست گزیدن گرفت

دل برهید از دغل روزگار�� در بغل عشق خزیدن گرفت

ابروی غماز اشارت کنان�� جانب آن چشم خمیدن گرفت

عشق چو دل را به سوی خویش خواند�� دل ز همه خلق رمیدن گرفت

خلق عصااند عصا را فکند�� قبضه هر کور که دیدن گرفت

خلق چو شیرند رها کرد شیر�� طفل که او لوت کشیدن گرفت

روح چو بازیست که پران شود�� کز سوی شه طبل شنیدن گرفت

بس کن زیرا که حجاب سخن�� پرده به گرد تو تنیدن گرفت

510

باز به بط گفت که صحرا خوشست�� گفت شبت خوش که مرا جا خوشست

سر بنهم من که مرا سر خوشست�� راه تو پیما که سرت ناخوشست

گر چه که تاریک بود مسکنم�� در نظر یوسف زیبا خوشست

دوست چو در چاه بود چه خوشست�� دوست چو بالاست به بالا خوشست

در بن دریا به تک آب تلخ�� در طلب گوهر رعنا خوشست

بلبل نالنده به گلشن به دشت�� طوطی گوینده شکرخا خوشست

تابش تسبیح فرشته ست و روح�� کاین فلک نادره مینا خوشست

چونک خدا روفت دلت را ز حرص�� رو به دل آور دل یکتا خوشست

از تو چو انداخت خدا رنج کار�� رو به تماشا که تماشا خوشست

گفت تماشای جهان عکس ماست�� هم بر ما باش که با ما خوشست

عکس در آیینه اگر چه نکوست�� لیک خود آن صورت احیا خوشست

زردی رو عکس رخ احمرست�� بگذر از این عکس که حمرا خوشست

نور خدایی ست که ذرات را�� رقص کنان بی سر و بی پا خوشست

رقص در این نور خرد کن کز او�� تحت ثری تا به ثریا خوشست

ذره شدی بازمرو که مشو�� صبر و وفا کن که وفاها خوشست

بس کن چون دیده ببین و مگو�� دیده مجو دیده بینا خوشست

مفخر تبریز شهم شمس دین�� با همه فرخنده و تنها خوشست

511

همچو گل سرخ برو دست دست�� همچو میی خلق ز تو مست مست

بازوی تو قوس خدا یافت یافت�� تیر تو از چرخ برون جست جست

غیرت تو گفت برو راه نیست�� رحمت تو گفت بیا هست هست

لطف تو دریاست و منم ماهیش�� غیرت تو ساخت مرا شست شست

مرهم تو طالب مجروح هاست�� نیست غم ار شست توام خست خست

ای که تو نزدیکتر از دم به من