Shams7

دیوان شمس تبریزی (غزلیات)

3001 - 3229

--------------------------------------------------------

3001

ای نای بس خوش است کز اسرار آگهی�� کار او کند که دارد از کار آگهی

ای نای همچو بلبل نالان آن گلی�� گردن مخار کز گل بی خار آگهی

گفتم به نای همدم یاری مدزد راز�� گفتا هلاک توست به یک بار آگهی

گفتم خلاص من به هلاک من اندر است�� آتش بنه بسوز بمگذار آگهی

گفتا چگونه رهزن این قافله شوم�� دانم که هست قافله سالار آگهی

گفتم چو یار گم شدگان را نمی نواخت�� از آگهی همی شد بیزار آگهی

نه چشم گشته ای تو که بی آگهی ز خویش�� ما را حجاب دیده و دیدار آگهی

زان همدم لبی که تو را سر بریده اند�� ای ننگ سر در این ره و ای عار آگهی

از خود تهی شدی و ز اسرار پر شدی�� زیرا ز خودپرست و ز انکار آگهی

چون می چشی ز لعل لب یار ناله چیست�� بگذار تا کند گله ای زار آگهی

نی نی ز بهر خود تو نمی نالی ای کریم�� بگری بر آنک دارد ز اغیار آگهی

گردون اگر بنالد گاو است زیر بار�� زین نعل بازگونه غلط کار آگهی

3002

شوری فتاد در فلک ای مه چه شسته ای�� پرنور کن تو خیمه و خرگه چه شسته ای

آگاه نیستند مگر این فسردگان�� از آتش تو ای بت آگه چه شسته ای

آتش خوران ره به سر کوی منتظر�� با مردمان زیرک ابله چه شسته ای

دل شیر بیشه ست ولیکن سرش تویی�� دل لشکر حقست و تویی شه چه شسته ای

ای جان تیزگوش تو بشنو هم از درون�� هم ره به توست بر سر هر ره چه شسته ای

هین کز فراخنای دلت تا به عرش رفت�� هیهای وصل و خنده و قهقه چه شسته ای

دی بامداد دامن جانم گرفت دل�� کان جان و دل رسید تو آوه چه شسته ای

دولاب دولتست ز تبریز شمس دین�� درزن تو دست ها و در این ره چه شسته ای

3003

ای کاشکی تو خویش زمانی بدانیی�� وز روی خوب خویشت بودی نشانیی

در آب و گل تو همچو ستوران نخفتیی�� خود را به عیش خانه خوبان کشانیی

بر گرد خویش گشتی کاظهار خود کنی�� پنهان بماند زیر تو گنج نهانیی

از روح بی خبر بدیی گر تو جسمیی�� در جان قرار داشتیی گر تو جانیی

با نیک و بد بساختیی همچو دیگران�� با این و آنیی تو اگر این و آنیی

یک ذوق بودیی تو اگر یک اباییی�� یک نوع جوشییی چو یکی قازغانیی

زین جوش در دوار اگر صاف گشتیی�� چون صاف گشتگان تو بر این آسمانیی

گویی به هر خیال که جان و جهان من�� گر گم شدی خیال تو جان و جهانیی

بس کن که بند عقل شدست این زبان تو�� ور نی چو عقل کلی جمله زبانیی

بس کن که دانش ست که محجوب دانشست�� دانستیی که شاهی کی ترجمانیی

3004

بزم و شراب لعل و خرابات و کافری�� ملک قلندرست و قلندر از او بری

گویی قلندرم من و این دلپذیر نیست�� زیرا که آفریده نباشد قلندری

تا کی عطارد از زحل آرد مدبری�� مریخ نیز چند زند زخم خنجری

تا چند نعل ریز کند پیک ماه نیز�� تا چند زهره بخش کند جام احمری

تا چند آفتاب به تف مطبخی کند�� بازار تنگ دارد بر خلق مشتری

تا چند آب ریزد دولاب آسمان�� تا چند آب نشف کند برج آذری

تا چند شب پناه حریفان بد شود�� تا چند روز پرده درد بر مستری

تا چند دی برآرد از باغ ها دمار�� تا کی بهار دوزد دیباج اخضری

زین فرقت و غریبی طبعم ملول شد�� ای مرغ روح وقت نیامد که برپری

وین پر درشکسته پرخون خویش را�� سوی جناب مالک و مخدوم خود بری

اندر زمین چه چفسی نی کوه و آهنی�� زیر فلک چه باشی نی ابر و اختری

زان حسن آبدار چو تازه کنی جگر�� نی آب خضر جویی نی حوض کوثری

ای آب و روغنی که گرفتار آمدی�� با آنچ در دلست نگویی چه درخوری

3005

آن دل که گم شده ست هم از جان خویش جوی�� آرام جان خویش ز جانان خویش جوی

اندر شکر نیابی ذوق نبات غیب�� آن ذوق را هم از لب و دندان خویش جوی

دو چشم را تو ناظر هر بی نظر مکن�� در ناظری گریز و ازو آن خویش جوی

نقلست از رسول که مردم معادنند�� پس نقد خویش را برو از کان خویش جوی

از تخت تن برون رو و بر تخت جان نشین�� از آسمان گذر کن و کیوان خویش جوی

برقی که بر دلت زد و دل بی قرار شد�� آن برق را در اشک چو باران خویش جوی

انبان بوهریره وجود توست و بس�� هر چه مراد توست در انبان خویش جوی

ای بی نشان محض نشان از کی جویمت�� هم تو بجو مرا و به احسان خویش جوی

3006

سیمرغ و کیمیا و مقام قلندری�� وصف قلندرست و قلندر از او بری

گویی قلندرم من و این دل پذیر نیست�� زیرا که آفریده نباشد قلندری

دام و دم قلندر بی چون بود مقیم�� خالیست از کفایت و معنی داوری

از خود به خود چه جویی چون سر به سر تویی�� چون آب در سبویی کلی ز کل پری

از خود به خود سفر کن در راه عاشقی�� وین قصه مختصر کن ای دوست یک سری

نی بیم و نی امید نه طاعت نه معصیت�� نی بنده نی خدای نه وصف مجاوری

عجزست و قدرتست و خدایی و بندگی�� بیرون ز جمله آمد این ره چو بنگری

راه قلندری ز خدایی برون بود�� در بندگی نیاید و نه در پیمبری

زینهار تا نلافد هر عاشق از گزاف�� کس را نشد مسلم این راه و ره بری

3007

دوش همه شب دوش همه شب گشتم من بر بام حبیبی�� اختر و گردون اختر و گردون برده ز زهره جام حبیبی

جمله جان ها جمله جان ها بسته پر و پا بسته پر و پا�� همچو دل من همچو دل من دلخوش اندر دام حبیبی

دام تو خوشتر دام تو خوشتر از می احمر وز زر اخضر�� از زر پخته از زر پخته نادره تر بد خام حبیبی

نور رخ شه نور رخ شه حسرت صد مه رهزن صد ره�� صبح سعادت صبح سعادت درج شده در شام حبیبی

مخزن قارون مخزن قارون اختر گردون ملک همایون�� گر بدهد جان گر بدهد جان او نگزارد وام حبیبی

عام شده ست این عام شده ست این نظم سخن ها لیک تو این بین�� ای شده قربان ای شده قربان خاص جهان در عام حبیبی

3008

خواجه سلام علیک گنج وفا یافتی�� دل به دلم نه که تو گمشده را یافتی

هم تو سلام علیک هم تو علیک السلام�� طبل خدایی بزن کاین ز خدا یافتی

خواجه تو چونی بگو در بر آن ماه رو�� آنک ز جا برترست خواجه کجا یافتی

ساقی رطل ثقیل از قدح سلسبیل�� حسرت رضوان شدی چونک رضا یافتی

ای رخ چون زر شده گنج گهر برزدی�� وی تن عریان کنون باز قبا یافتی

ای دل گریان کنون بر همه عالم بخند�� یار منی بعد از این یار مرا یافتی

خواجه تویی خویش من پیش من آ پیش من�� تا که بگویم تو را من که که را یافتی

کوس و دهل می زنند بر فلک از بهر تو�� رو که توی بر صواب ملک خطا یافتی

بر لب تو لب نهاد زان شکرین لب شدی�� خشک لبان را ببین چونک سقا یافتی

خواجه بجه از جهان قفل بنه بر دهان�� پنجه گشا چون کلید قفل گشا یافتی

3009

آه که چه شیرین بتیست در تتق زرکشی�� اه که چه می زیبدش بدخوی و سرکشی

گاه چو مه می رود قاعده شب روی�� می کند از اختران شیوه لشکرکشی

گاه ز غیرت رود از همه چشمی نهان�� تا دل خود را ز هجر تو سوی آذر کشی

ای خنک آن دم که تو خسرو و خورشید را�� سخت بگیری کمر خانه خود درکشی

از طرب آن زمان جامه جان برکنی�� وز سر این بیخودی گوش فلک برکشی

هر شکری زین هوس عود کند خویش را�� تا که بسوزد بر او چونک به مجمر کشی

آن نفس از ساقیان سستی و تقصیر نیست�� نیست گنه باده را چونک تو کمتر کشی

بخت عظیمست آنک نقل ز جنت بری�� خیر کثیرست آنک باده ز کوثر کشی

مست برآیی ز خود دست بخایی ز خود�� قاصد خون ریز خود نیزه و خنجر کشی

گوید کز نور من ظلمت و کافر کجاست�� تا که به شمشیر دین بر سر کافر کشی

وقت شد ای شمس دین مفخر تبریزیان�� تا تو مرا چون قدح در می احمر کشی

3010

روی من از روی تو دارد صد روشنی�� جان من از جان تو یابد صد ایمنی

آهن هستی من صیقل عشقش چو یافت�� آینه کون شد رفت از او آهنی

مرغ دلم می طپید هیچ سکونی نداشت�� مسکن اصلیش دید یافت در او ساکنی

ندهد بی چشم تو چشم من آینگی�� ندهد بی روز تو روزن من روزنی

چشم منش چون بدید گفت که نور منی�� جان منش چون بدید گفت که جان منی

صبر از آن صبر کرد شکر شکر تو دید�� فقر از آن فخر شد کز تو شود او غنی

گاه منم بر درت حلقه در می زنم�� گاه تویی در برم حلقه دل می زنی

باد صبا سوی عشق این دو رسالت ببر�� تا شوم از سعی تو پاک ز تردامنی

هست مرا همچو نی وام کمر بستنی�� هست تو را همچو نی وام شکر دادنی

ای دل در ما گریز از من و ما محو شو�� زانک بریدی ز ما گر نبری از منی

دانه شیرین به سنگ گفت چو من بشکنم�� مغز نمایم ولیک وای چو تو بشکنی

3011

هر نفسی از درون دلبر روحانیی�� عربده آرد مرا از ره پنهانیی

فتنه و ویرانیم شور و پریشانیم�� برد مسلمانیم وای مسلمانیی

گفت مرا می خوری یا چه گمان می بری�� کیست برون از گمان جز دل ربانیی

بر سر افسانه رو مست سوی خانه رو�� جان بفشان کان نگار کرد گل افشانیی

یک دم ای خوش عذار حال مرا گوش دار�� مست غمت را بیار رسم نگهبانیی

عابد و معبود من شاهد و مشهود من�� عشق شناس ای حریف در دل انسانیی

کعبه ما کوی او قبله ما روی او�� رهبر ما بوی او در ره سلطانیی

خواجه صاحب نظر الحذر از ما حذر�� تا ننهد خواجه سر در خطر جانیی

نی غلطم سر بیار تا ببری صد هزار�� گل ندمد جز ز خار گنج به ویرانیی

آمد آن شیر من عاشق جان سیر من�� در کف او شیشه ای شکل پری خوانیی

گفتم ای روح قدس آخر ما را بپرس�� گفت چه پرسم دریغ حال مرا دانیی

مستم و گم کرده راه تن زن و پرسش مخواه�� مست چه ام بوی گیر باده جانانیی

کی بود آن ای خدا ما شده از ما جدا�� برده قماشات ما غارت سبحانیی

هر کی ورا کار کیست در کف او خارکیست�� هر کی ورا یار کیست هست چو زندانیی

کارک تو هم تویی یارک تو هم تویی�� هر کی ز خود دور شد نیست بجز فانیی

3012

ای دل چون آهنت بوده چو آیینه ای�� آینه با جان من مونس دیرینه ای

در دل آیینه من در دل من آینه�� تن کی بود محدثی دی و پریرینه ای

خواجه چرایی چنین کز تو رمد عشق دین�� زانک همی بیندت احمد پارینه ای

مرغ گزینی یقین دانه شیرین بچین�� کآمد از سوی چین مرغ تو را چینه ای

شیر خدایی خدا شیر نرت نام داد�� از چه سبب گشته ای همدم بوزینه ای

صورت تن را مبین زانک نه درخورد توست�� پوشد سلطان گهی خرقه پشمینه ای

هین دل خود را تمام در کف دلبر سپار�� تا که نپوسد دلت در حسد و کینه ای

سینه پاکی که او گشت خوش و عشق خو�� سینه سینا بود فرش چنین سینه ای

تشنه آن شربتی خسته آن ضربتی�� تا تو در این غربتی نیست طمانینه ای

هست خرد چون شکر هست صور همچو نی�� هست معانی چو می حرف چو قنینه ای

خوب چو نبود عروس خوش نشود زو نفوس�� از حفه و از رفه ز اطلس و زرینه ای

چون نروی زین جهان خوی خرابات جان�� در عوض می بگیر بی مزه ترخینه ای

خانه تن را بساز باغچه و گلشنی�� گوشه دل را بساز مسجد آدینه ای

هر نفسی شا