Shams4

دیوان شمس تبریزی (غزلیات)

1501 - 2000

--------------------------------------------------------

1501

منم فتنه هزاران فتنه زادم�� به من بنگر که داد فتنه دادم

ز من مگریز زیرا درفتادی�� بگو الحمدلله درفتادم

عجب چیزی است عشق و من عجبتر�� تو گویی عشق را خود من نهادم

بیا گر من منم خونم بریزید�� که تا خود من نمردم من نزادم

نگویم سر تو کان غمز باشد�� ولی ناگفته بندی برگشادم

1502

ز زندان خلق را آزاد کردم�� روان عاشقان را شاد کردم

دهان اژدها را بردریدم�� طریق عشق را آباد کردم

ز آبی من جهانی برتنیدم�� پس آنگه آب را پرباد کردم

ببستم نقش ها بر آب کان را�� نه بر عاج و نه بر شمشاد کردم

ز شادی نقش خود جان می دراند�� که من نقش خودش میعاد کردم

ز چاهی یوسفان را برکشیدم�� که از یعقوب ایشان یاد کردم

چو خسرو زلف شیرینان گرفتم�� اگر قصد یکی فرهاد کردم

زهی باغی که من ترتیب کردم�� زهی شهری که من بنیاد کردم

جهان داند که تا من شاه اویم�� بدادم داد ملک و داد کردم

جهان داند که بیرون از جهانم�� تصور بهر استشهاد کردم

چه استادان که من شهمات کردم�� چه شاگردان که من استاد کردم

بسا شیران که غریدند بر ما�� چو روبه عاجز و منقاد کردم

خمش کن آنک او از صلب عشق است�� بسستش اینک من ارشاد کردم

ولیک آن را که طوفان بلا برد�� فروشد گر چه من فریاد کردم

مگر از قعر طوفانش برآرم�� چنانک نیست را ایجاد کردم

برآمد شمس تبریزی بزد تیغ�� زبان از تیغ او پولاد کردم

1503

غلامم خواجه را آزاد کردم�� منم کاستاد را استاد کردم

منم آن جان که دی زادم ز عالم�� جهان کهنه را بنیاد کردم

منم مومی که دعوی من این است�� که من پولاد را پولاد کردم

بسی بی دیده را سرمه کشیدم�� بسی بی عقل را استاد کردم

منم ابر سیه اندر شب غم�� که روز عید را دلشاد کردم

عجب خاکم که من از آتش عشق�� دماغ چرخ را پرباد کردم

ز شادی دوش آن سلطان نخفته ست�� که من بنده مر او را یاد کردم

ملامت نیست چون مستم تو کردی�� اگر من فاشم و بیداد کردم

خمش کن کآینه زنگار گیرد�� چو بر وی دم زدم فریاد کردم

1504

حسودان را ز غم آزاد کردم�� دل گله خران را شاد کردم

به بیدادان بدادم داد پنهان�� ولی در حق خود بیداد کردم

چو از صبرم همه فریاد کردند�� چنان باشد که من فریاد کردم

مرا استاد صبر است و از این رو�� خلاف مذهب استاد کردم

جهانی که نشد آباد هرگز�� به ویران کردنش آباد کردم

در این تیزاب که چون برگ کاه است�� به مشتی گل در او بنیاد کردم

فراموشم مکن یا رب ز رحمت�� اگر غیر تو را من یاد کردم

1505

یکی مطرب همی خواهم در این دم�� که نشناسد ز مستی زیر از بم

حریفی نیز خواهم غمگساری�� ز بی خویشی نداند شادی از غم

همه اجزای او مستی گرفته�� مبدل گشته از اولاد آدم

مسلمانی منور گشته از وی�� مسلم گشته از هستی مسلم

چو با نه کس بیاید بشمری ده�� ده تو نه بود از ده یکی کم

خدایا نوبتی مست بفرست�� که ما از می دهل کردیم اشکم

دهل کوبان برون آییم از خویش�� که ما را عزم ساقی شد مصمم

دهلزن گر نباشد عید عید است�� جهان پرعید شد والله اعلم

پراکنده بخواهم گفت امروز�� چه گوید مرد درهم جز که درهم

مگر ساقی بینداید دهانم�� از آن جام و از آن رطل دمادم

مرادم کیست زین ها شمس تبریز�� ازیرا شمس آمد جان عالم

1506

همیشه من چنین مجنون نبودم�� ز عقل و عافیت بیرون نبودم

چو تو عاقل بدم من نیز روزی�� چنین دیوانه و مفتون نبودم

مثال دلبران صیاد بودم�� مثال دل میان خون نبودم

در این بودم که این چون است و آن چون�� چنین حیران آن بی چون نبودم

تو باری عاقلی بنشین بیندیش�� کز اول بوده ام اکنون نبودم

همی جستم فزونی بر همه کس�� چو صید عشق روزافزون نبودم

چو دود از حرص بالا می دویدم�� به معنی جز سوی هامون نبودم

چو گنج از خاک بیرون اوفتادم�� که گنجی بودم و قارون نبودم

1507

ایا یاری که در تو ناپدیدم�� تو را شکل عجب در خواب دیدم

چو خاتونان مصر از عشق یوسف�� ترنج و دست بیخود می بریدم

کجا آن مه کجا آن چشم دوشین�� کجا آن گوش کان ها می شنیدم

نه تو پیدا نه من پیدا نه آن دم�� نه آن دندان که لب را می گزیدم

منم انبار آکنده ز سودا�� کز آن خرمن همه سودا کشیدم

تو آرام دل سوداییانی�� تو ذاالنون و جنید و بایزیدم

1508

سفر کردم به هر شهری دویدم�� به لطف و حسن تو کس را ندیدم

ز هجران و غریبی بازگشتم�� دگرباره بدین دولت رسیدم

از باغ روی تو تا دور گشتم�� نه گل دیدم نه یک میوه بچیدم

به بدبختی چو دور افتادم از تو�� ز هر بدبخت صد زحمت کشیدم

چه گویم مرده بودم بی تو مطلق�� خدا از نو دگربار آفریدم

عجب گویی منم روی تو دیده�� منم گویی که آوازت شنیدم

بهل تا دست و پایت را ببوسم�� بده عیدانه کامروز است عیدم

تو را ای یوسف مصر ارمغانی�� چنین آیینه روشن خریدم

1509

سفر کردم به هر شهری دویدم�� چو شهر عشق من شهری ندیدم

ندانستم ز اول قدر آن شهر�� ز نادانی بسی غربت کشیدم

رها کردم چنان شکرستانی�� چو حیوان هر گیاهی می چریدم

پیاز و گندنا چون قوم موسی�� چرا بر من و سلوی برگزیدم

به غیر عشق آواز دهل بود�� هر آوازی که در عالم شنیدم

از آن بانگ دهل از عالم کل�� بدین دنیای فانی اوفتیدم

میان جان ها جان مجرد�� چو دل بی پر و بی پا می پریدم

از آن باده که لطف و خنده بخشد�� چو گل بی حلق و بی لب می چشیدم

ندا آمد ز عشق ای جان سفر کن�� که من محنت سرایی آفریدم

بسی گفتم که من آن جا نخواهم�� بسی نالیدم و جامه دریدم

چنانک اکنون ز رفتن می گریزم�� از آن جا آمدن هم می رمیدم

بگفت ای جان برو هر جا که باشی�� که من نزدیک چون حبل الوریدم

فسون کرد و مرا بس عشوه ها داد�� فسون و عشوه او را خریدم

فسون او جهان را برجهاند�� کی باشم من که من خود ناپدیدم

ز راهم برد وان گاهم به ره کرد�� گر از ره می نرفتم می رهیدم

بگویم چون رسی آن جا ولیکن�� قلم بشکست چون این جا رسیدم

1510

اگر عشقت به جای جان ندارم�� به زلف کافرت ایمان ندارم

چو گفتی ننگ می داری ز عشقم�� غم عشق تو را پنهان ندارم

تو می گفتی مکن در من نگاهی�� که من خون ها کنم تاوان ندارم

من سرگشته چون فرمان نبردم�� از آن بر نیک و بد فرمان ندارم

چو هر کس لطف می یابند از تو�� من بیچاره آخر جان ندارم

1511

بیا ای آنک بردی تو قرارم�� درآ چون تنگ شکر در کنارم

دل سنگین خود را بر دلم نه�� نمی بینی که از غم سنگسارم

بیا نزدیک و بر رویم نظر کن�� نشانی ها نگر کز عشق دارم

بسوزم پرده هفت آسمان را�� اگر از سوز دل دودی برآرم

خزان گر باغ و بستان را بسوزد�� بخنداند جهان را نوبهارم

جهان گوید که بازآ ای بهاران�� که از ظلم خزان صد داغ دارم

بگردان ساقیا جام خزانی�� که از عشق بهار اندر خمارم

بده چیزی که پنهان است چون جان�� به جان تو مده بیش انتظارم

1512

گهی در گیرم و گه بام گیرم�� چو بینم روی تو آرام گیرم

زبون خاص و عامم در فراقت�� بیا تا ترک خاص و عام گیرم

دلم از غم گریبان می دراند�� که کی دامان آن خوش نام گیرم

نگیرم عیش و عشرت تا نیاید�� وگر گیرم در آن هنگام گیرم

چو زلف انداز من ساقی درآید�� به دستی زلف و دستی جام گیرم

اگر در خرقه زاهد درآید�� شوم حاجی و راه شام گیرم

وگر خواهد که من دیوانه باشم�� شوم خام و حریف خام گیرم

وگر چون مرغ اندر دل بپرد�� شوم صیاد مرغان دام گیرم

چو گویم شب نخسپم او بگوید�� که من خواب از نماز شام گیرم

وگر گویم عنایت کن بگوید�� که نی من جنگیم دشنام گیرم

مراد خویش بگذارم همان دم�� مراد دلبر خودکام گیرم

1513

اگر سرمست اگر مخمور باشم�� مهل کز مجلس تو دور باشم

رخم از قبله جان نور گیرد�� چو با یاد تو اندر گور باشم

قرارم کی بود خود در تک گور�� چو بر دمگاه نفخ صور باشم

صد افسنتین و داروهای نافع�� تویی جان را چو من رنجور باشم

شوم شیرین ز لطف گوهر تو�� اگر چون بحر تلخ و شور باشم

اگر غم همچو شب عالم بگیرد�� برآ ای صبح تا منصور باشم

تویی روز و منم استاره روز�� عجب نبود اگر مشهور باشم

به من شادند جمله روزجویان�� چو پیش آهنگ چون تو نور باشم

مرا مخمور می داری نه از بخل�� ولی تا ساکن و مستور باشم

بدان مستور می داری چو حوتم�� که تا از عقربت مهجور باشم

چه غم دارم ز نیش عقرب ای ماه�� چو غرق شهد چون زنبور باشم

خمش کردم ولیکن عشق خواهد�� که پیش زخمه اش طنبور باشم

1514

خداوندا مده آن یار را غم�� مبادا قامت آن سرو را خم

تو می دانی که جان باغ ما اوست�� مبادا سرو جان از باغ ما کم

همیشه تازه و سرسبز دارش�� بر او افشان کرامت ها دمادم

معظم دارش اندر دین و دنیا�� به حق حرمت اسمای اعظم

وجودش در بنی آدم غریب است�� بدو صد فخر دارد جان آدم

مخلد دار او را همچو جنت�� که او جنات جنات است مبهم

ز رنج اندرون و رنج بیرون�� معافش دار یا رب و مسلم

جهان شاد است وز او صد شکر دارد�� که عیسی شکرها دارد ز مریم

دعاهایی که آن در لب نیاید�� که بر اجزای روح است آن مقسم

مجاب و مستجابش کن پی او�� که تو داناتری والله اعلم

1515

چه نزدیک است جان تو به جانم��