Shams6

دیوان شمس تبریزی (غزلیات)

2501 - 3000

--------------------------------------------------------

2501

گرم سیم و درم بودی مرا مونس چه کم بودی�� وگر یارم فقیرستی ز زر فارغ چه غم بودی

خدایا حرمت مردان ز دنیا فارغش گردان�� از آن گر فارغستی او ز پیش من چه کم بودی

نگارا گر مرا خواهی وگر همدرد و همراهی�� مکن آه و مخور حسرت که بختم محتشم بودی

بتا زیبا و نیکویی رها کن این گدارویی�� اگر چشم تو سیرستی فلک ما را حشم بودی

ز طمع آدمی باشد که خویش از وی چو بیگانه است�� وگر او بی طمع بودی همه کس خال و عم بودی

بیا چون ما شو ای مه رو نه نعمت جو نه دولت جو�� گر ابلیس این چنین بودی شه و صاحب علم بودی

از ابلیسی جدا بودی سقط او را ثنا بودی�� جفا او را وفا بودی سقم او را کرم بودی

زهی اقبال درویشی زهی اسرار بی خویشی�� اگر دانستیی پیشت همه هستی عدم بودی

جهانی هیچ و ما هیچان خیال و خواب ما پیچان�� وگر خفته بدانستی که در خوابم چه غم بودی

خیالی بیند این خفته در اندیشه فرورفته�� وگر زین خواب آشفته بجستی در نعم بودی

یکی زندان غم دیده یکی باغ ارم دیده�� وگر بیدار گشتی او نه زندان نی ارم بودی

2502

امیر دل همی گوید تو را گر تو دلی داری�� که عاشق باش تا گیری ز نان و جامه بیزاری

تو را گر قحط نان باشد کند عشق تو خبازی�� وگر گم گشت دستارت کند عشق تو دستاری

ببین بی نان و بی جامه خوش و طیار و خودکامه�� ملایک را و جان ها را بر این ایوان زنگاری

چو زین لوت و از این فرنی شود آزاد و مستغنی�� پی ملکی دگر افتد تو را اندیشه و زاری

وگر دربند نان مانی بیاید یار روحانی�� تو را گوید که یاری کن نیاری کردنش یاری

عصای عشق از خارا کند چشمه روان ما را�� تو زین جوع البقر یارا مکن زین بیش بقاری

فروریزد سخن در دل مرا هر یک کند لابه�� که اول من برون آیم خمش مانم ز بسیاری

الا یا صاحب الدار رایت الحسن فی جاری�� فاوقد بیننا نارا یطفی نوره ناری

چو من تازی همی گویم به گوشم پارسی گوید�� مگر بدخدمتی کردم که رو این سو نمی آری

نکردی جرم ای مه رو ولی انعام عام او�� به هر باغی گلی سازد که تا نبود کسی عاری

غلامان دارد او رومی غلامان دارد او زنگی�� به نوبت روی بنماید به هندو و به ترکاری

غلام رومیش شادی غلام زنگیش انده�� دمی این را دمی آن را دهد فرمان و سالاری

همه روی زمین نبود حریف آفتاب و مه�� به شب پشت زمین روشن شود روی زمین تاری

شب این روز آن باشد فراق آن وصال این�� قدح در دور می گردد ز صحت ها و بیماری

گرت نبود شبی نوبت مبر گندم از این طاحون�� که بسیار آسیا بینی که نبود جوی او جاری

چو من قشر سخن گفتم بگو ای نغز مغزش را�� که تا دریا بیاموزد درافشانی و درباری

2503

چو سرمست منی ای جان ز خیر و شر چه اندیشی�� براق عشق جان داری ز مرگ خر چه اندیشی

چو من با تو چنین گرمم چه آه سرد می آری�� چو بر بام فلک رفتی ز بحر و بر چه اندیشی

خوش آوازی من دیدی دواسازی من دیدی�� رسن بازی من دیدی از این چنبر چه اندیشی

بر این صورت چه می چفسی ز بی معنی چه می ترسی�� چو گوهر در بغل داری ز بدگوهر چه اندیشی

تویی گوهر ز دست تو که بجهد یا ز شست تو�� همه مصرند مست تو ز کور و کر چه اندیشی

چو با دل یار غاری تو چراغ چار یاری تو�� فقیر ذوالفقاری تو از آن خنجر چه اندیشی

چو مد و جر خود دیدی چو بال و پر خود دیدی�� چو کر و فر خود دیدی ز هر بی فر چه اندیشی

بیا ای خاصه جانان پناه جان مهمانان�� تویی سلطان سلطانان ز بوالفنجر چه اندیشی

خمش کن همچو ماهی شو در این دریای خوش دررو�� چو در قعر چنین آبی از آن آذر چه اندیشی

2504

اگر زهر است اگر شکر چه شیرین است بی خویشی�� کله جویی نیابی سر چه شیرین است بی خویشی

چو افتادی تو در دامش چو خوردی باده جامش�� برون آیی نیابی در چه شیرین است بی خویشی

مترس آخر نه مردی تو بجنب آخر نمردی تو�� بده آن زر به سیمین بر چه شیرین است بی خویشی

چرا تو سرد و برف آیی فنا شو تا شگرف آیی�� غم هستی تو کمتر خور چه شیرین است بی خویشی

در این منگر که در دامم که پر گشت است این جامم�� به پیری عمر نو بنگر چه شیرین است بی خویشی

چه هشیاری برادر هی ببین دریای پر از می�� مسلمان شو تو ای کافر چه شیرین است بی خویشی

نمود آن زلف مشکینش که عنبر گشت مسکینش�� زهی مشک و زهی عنبر چه شیرین است بی خویشی

بیا ای یار در بستان میان حلقه مستان�� به دست هر یکی ساغر چه شیرین است بی خویشی

یکی شه بین تو بس حاضر به جمله روح ها ناظر�� ز بی خویشی از آن سوتر چه شیرین است بی خویشی

2505

چو بی گه آمدی باری درآ مردانه ای ساقی�� بپیما پنج پیمانه به یک پیمانه ای ساقی

ز جام باده عرشی حصار فرش ویران کن�� پس آنگه گنج باقی بین در این ویرانه ای ساقی

اگر من بشکنم جامی و یا مجلس بشورانم�� مگیر از من منم بی دل تویی فرزانه ای ساقی

چو باشد شیشه روحانی ببین باده چه سان باشد�� بگویم از کی می ترسم تویی در خانه ای ساقی

در آب و گل بنه پایی که جان آب است و تن چون گل�� جدا کن آب را از گل چو کاه از دانه ای ساقی

ز آب و گل بود این جا عمارت های کاشانه�� خلل از آب و گل باشد در این کاشانه ای ساقی

زهی شمشیر پرگوهر که نامش باده و ساغر�� تویی حیدر ببر زوتر سر بیگانه ای ساقی

یکی سر نیست عاشق را که ببریدی و آسودی�� ببر هر دم سر این شمع فراشانه ای ساقی

نمی تانم سخن گفتن به هشیاری خرابم کن�� از آن جام سخن بخش لطیف افسانه ای ساقی

سقاهم ربهم گاهی کند دیوانه را عاقل�� گهی باشد که عاقل را کند دیوانه ای ساقی

2506

مبارک باشد آن رو را بدیدن بامدادانی�� به بوسیدن چنان دستی ز شاهنشاه سلطانی

بدیدن بامدادانی چنان رو را چه خوش باشد�� هم از آغاز روز او را بدیدن ماه تابانی

دو خورشید از بگه دیدن یکی خورشید از مشرق�� دگر خورشید بر افلاک هستی شاد و خندانی

بدیدن آفتابی را که خورشیدش سجود آرد�� ولیک او را کجا بیند که این جسم است و او جانی

زهی صبحی که او آید نشیند بر سر بالین�� تو چشم از خواب بگشایی ببینی شاه شادانی

زهی روز و زهی ساعت زهی فر و زهی دولت�� چنان دشواریابی را بگه بینی تو آسانی

اگر از ناز بنشیند گدازد آهن از غصه�� وگر از لطف پیش آید به هر مفلس رسد کانی

اگر در شب ببینندش شود از روز روشنتر�� ور از چاهی ببینندش شود آن چاه ایوانی

که خورشیدش لقب تاش است شمس الدین تبریزی�� که او آن است و صد چون آن که صوفی گویدش آنی

2507

بیامد عید ای ساقی عنایت را نمی دانی�� غلامانند سلطان را بیارا بزم سلطانی

منم مخمور و مست تو قدح خواهم ز دست تو�� قدح از دست تو خوشتر که می جان است و تو جانی

بیا ساقی کم آزارم که من از خویش بیزارم�� بنه بر دست آن شیشه به قانون پری خوانی

چنان کن شیشه را ساده که گوید خود منم باده�� به حق خویشی ای ساقی که بی خویشم تو بنشانی

به عشق و جست و جوی تو سبو بردم به جوی تو�� بحمدالله که دانستم که ما را خود تو جویانی

تو خواهم کز نکوکاری سبو را نیک پر داری�� از آن می های روحانی وزان خم های پنهانی

میی اندر سرم کردی و دیگر وعده ام کردی�� به جان پاکت ای ساقی که پیمان را نگردانی

که ساقی الستی تو قرار جان مستی تو�� در خیبر شکستی تو به بازوی مسلمانی

2508

مرا آن دلبر پنهان همی گوید به پنهانی�� به من ده جان به من ده جان چه باشد این گران جانی

یکی لحظه قلندر شو قلندر را مسخر شو�� سمندر شو سمندر شو در آتش رو به آسانی

در آتش رو در آتش رو در آتشدان ما خوش رو�� که آتش با خلیل ما کند رسم گلستانی

نمی دانی که خار ما بود شاهنشه گل ها�� نمی دانی که کفر ما بود جان مسلمانی

سراندازان سراندازان سراندازی سراندازی�� مسلمانان مسلمانان مسلمانی مسلمانی

خداوندا تو می دانی که صحرا از قفص خوشتر�� ولیکن جغد نشکیبد ز گورستان ویرانی

کنون دوران جان آمد که دریا را درآشامد�� زهی دوران زهی حلقه زهی دوران سلطانی

خمش چون نیست پوشیده فقیر باده نوشیده�� که هست اندر رخش پیدا فر و انوار سبحانی

2509

بر دیوانگان امروز آمد شاه پنهانی�� فغان برخاست از جان های مجنونان روحانی

میان نعره ها بشناخت آواز مرا آن شه�� که صافی گشته بود آوازم از انفاس حیوانی

اشارت کرد شاهانه که جست از بند دیوانه�� اگر دیوانه ام شاها تو دیوان را سلیمانی

شها همراز مرغابی و هم افسون دیوانی�� بر این دیوانه هم شاید که افسونی فروخوانی

به پیش شاه شد پیری که بربندش به زنجیری�� کز این دیوانه در دیوان بس آشوب است و ویرانی

شه من گفت کاین مجنون بجز زنجیر زلف من�� دگر زنجیر نپذیرد تو خوی او نمی دانی

هزاران بند بردرد به سوی دست ما پرد�� الیناراجعون گردد که او بازی است سلطانی

2510

مرا پرسید آن سلطان به نرمی و سخن خایی�� عجب امسال ای عاشق بدان اقبالگه آیی

برای آنک واگوید نمودم گوش کرانه�� که یعنی من گران گوشم سخن را بازفرمایی

مگر کوری بود کان دم نسازد خویشتن را کر�� که تا باشد که واگوید سخن آن کان زیبایی

شهم دریافت بازی را بخندید و بگفت این را�� بدان کس گو که او باشد چو تو بی عقل و هیهایی

یکی حمله دگر چون کر ببردم گوش و سر پیشش�� بگفتا شید آوردی تو جز استیزه نفزایی

چون دعوی کری کردم جواب و عذر چون گویم�� همه در هام شد بسته بدان فرهنگ و بدرایی

به دربانش نظر کردم که یک نکته درافکن تو�� بپرسیدش ز نام من بگفتا گیج و سودایی

نظر کردم دگربارش که اندرکش به گفتارش�� که شاگرد در اویی چو او عیارسیمایی

مرا چشمک زد آن دربان که تو او را نمی دانی�� که حیلت گر به پیش او نبیند غیر رسوایی

مکن حیلت که آن حلوا گهی در حلق تو آید�� که جوشی بر سر آتش مثال دیگ حلوایی

2511

به باغ و چشمه حیوان چرا این چشم نگشایی�� چرا بیگانه ای از ما چو تو در اصل از مایی

تو طوطی زاده ای جانم مکن ناز و مرنجانم�� ز اصل آورده ای دانم تو قانون شکرخایی

بیا در خانه خویش آ مترس از عکس خود پیش آ�� بهل طبع کژاندیشی که او یاوه ست و هرجایی

بیا ای شاه یغمایی مرو هر جا که ما رایی�� اگر بر دیگران تلخی به نزد ما چو حلوایی

نباشد عیب در نوری کز او غافل بود کوری�� نباشد عیب حلوا را به طعن شخص صفرایی

برآر از خاک جانی را ببین جان آسمانی را�� کز آن گردان شده ست ای جان مه و این چرخ خضرایی

قدم بر نردبانی نه دو چشم اندر عیانی نه�� بدن را در زیانی نه که تا جان را بیفزایی

درختی بین بسی بابر نه خشکش بینی و نی تر�� به سایه آن درخت اندر بخسپی و بیاسایی

یکی چشمه عجب بینی که نزدیکش چو بنشینی�� شوی همرنگ او در حین به لطف و ذوق و زیبایی

ندانی خویش را از وی شوی هم شی ء و هم لاشی�� نماند کو نماند کی نماند رنگ و سیمایی

چو با چشمه درآمیزی نماید شمس تبریزی�� درون آب همچون مه ز بهر عالم آرایی

2512

رها کن ماجرا ای جان فروکن سر ز بالایی�� که آمد نوبت عشرت زمان مجلس آرایی

چه باشد جرم و سهو ما به پیش یرلغ لطفت�� کجا تردامنی ماند چو تو خورشید ما رایی

درآ ای تاج و تخت ما برون انداز رخت ما�� بسوزان هر چه می سوزی بفرما هر چه فرمایی

اگر آتش زنی سوزی تو باغ عقل کلی را�� هزاران باغ برسازی ز بی عقلی و شیدایی

وگر رسوا شود عاشق به صد مکروه و صد تهمت�� از این سویش بیالایی وزان سویش بیارایی

نه تو اجزای آبی را بدادی تابش جوهر�� نه تو اجزای خاکی را بدادی حله خضرایی

نه از اجزای یک آدم جهان پرآدمی کردی�� نه آنی که مگس را تو بدادی فر عنقایی

طبیبی دید کوری را نمودش داروی دیده�� بگفتش سرمه ساز این را برای نور بینایی

بگفتش کور اگر آن را که من دیدم تو می دیدی�� دو چشم خویش می کندی و می گشتی تماشایی

زهی لط