|
نـگر خواب را بيهده نـشـمري
|
|
يکي بـهره داني ز پيغـمـبري
|
|
بـه ويژه کـه شاه جـهان بيندش
|
|
روان درخـشـنده بـگزيندش
|
|
سـتاره زند راي با چرخ و ماه
|
|
سخـنـها پراگـنده کرده بـه راه
|
|
روانـهاي روشـن بـبيند به خواب
|
|
هـمـه بودنيها چوآتـش برآب
|
|
شـبي خفتـه بد شاه نوشين روان
|
|
خردمـند و بيدار و دولـت جوان
|
|
چـنان ديد درخواب کز پيش تـخـت
|
|
برسـتي يکي خـسرواني درخـت
|
|
شـهـنـشاه را دل بياراسـتي
|
|
ميو رود و رامشـگران خواسـتي
|
|
بر او بران گاه آرام و ناز
|
|
نـشـسـتي يکي تيزدندان گراز
|
|
چو بنشسـت مي خوردن آراسـتي
|
|
وزان جام نوشينروان خواسـتي
|
|
چوخورشيد برزد سر از برج گاو
|
|
ز هر سو برآمد خروش چـگاو
|
|
نـشـسـت از بر تخت کسري دژم
|
|
ازان ديده گشتـه دلـش پر ز غـم
|
|
گزارنده خواب را خواندند
|
|
ردان را ابر گاه بـنـشاندند
|
|
بگـفـت آن کـجا ديد در خواب شاه
|
|
بدان موبدان نـماينده راه
|
|
گزارنده خواب پاسـخ نداد
|
|
کزان دانـش او را نـبد هيچ ياد
|
|
بـه ناداني آنکس که خسـتو شود
|
|
ز فام نـکوهـنده يک سو شود
|
|
ز دانـنده چون شاه پاسـخ نيافـت
|
|
پرانديشـه دل را سوي چاره تافـت
|
|
فرسـتاد بر هر سويي مـهـتري
|
|
کـه تا باز جويد ز هر کـشوري
|
|
يکي بدره با هر يکي يار کرد
|
|
بـه برگشـتـن اميد بـسيار کرد
|
|
بـه هر بدرهاي بد درم ده هزار
|
|
بدان تاکـند در جـهان خواسـتار
|
|
گزارنده خواب دانا کـسي
|
|
بـه هر دانشي راه جسته بـسي
|
|
کـه بـگزارد اين خواب شاه جـهان
|
|
نـهـفـتـه بر آرد ز بـند نـهان
|
|
يکي بدره آگـنده او را دهـند
|
|
سـپاسي بـه شاه جهان برنهـند
|
|
بـه هر سو بـشد موبدي کاردان
|
|
سواري هـشيوار بـسيار دان
|
|
يکي از ردان نامـش آزادسرو
|
|
ز درگاه کـسري بيامد بـه مرو
|
|
بيامد هـمـه گرد مرو او بجسـت
|
|
يکي موبدي ديد بازند و اسـت
|
|
هـمي کودکان را بياموخـت زند
|
|
بـه تـندي و خشم و ببانگ بلـند
|
|
يکي کودکي مـهـتر ايدر برش
|
|
پژوهـنده زند وا سـتا سرش
|
|
هـميخواندنديش بوزرجـمـهر
|
|
نـهاده بران دفـتر از مـهر چـهر
|
|
عـنانرا بـپيچيد موبد ز راه
|
|
بيامد بـپرسيد زو خواب شاه
|
|
نويسـنده گفـت اين نه کارمنست
|
|
زهر دانـشي زند يارمـنـسـت
|
|
ز موبد چو بـشـنيد بوزرجـمـهر
|
|
بدو داد گوش و بر افروخـت چـهر
|
|
باسـتاد گـفـت اين شکارمنست
|
|
گزاريدن خواب کارمـنـسـت
|
|
يکي بانـگ برزد برو مرد اسـت
|
|
کـه تو دفتر خويش کردي درسـت
|
|
فرسـتاده گـفـت اي خردمند مرد
|
|
مـگر داند او گرد دانا مـگرد
|
|
غـمي شد ز بوزرجمـهر اوسـتاد
|
|
بـگوي آنـچ داري بدو گـفـت ياد
|
|
نـگويم مـن اين گفت جز پيش شاه
|
|
بدانگـه کـه بـنـشاندم پيش گاه
|
|
بدادش فرسـتاده اسـب و درم
|
|
دگر هرچ بايستـش از بيش و کـم
|
|
برفـتـند هر دو برابر ز مرو
|
|
خرامان چو زير گـل اندر تذرو
|
|
چـنان هـم گرازان و گويان ز شاه
|
|
ز فرمان وز فر وز تاج و گاه
|
|
رسيدند جايي کـجا آب بود
|
|
چو هـنـگامـه خوردن و خواب بود
|
|
بـه زير درخـتي فرود آمدند
|
|
چوچيزي بـخوردند و دم بر زدند
|
|
بـخـفـت اندران سايه بوزرجمـهر
|
|
يکي چادر اندرکـشيده بـه چـهر
|
|
هـنوز اين گرانـمايه بيدار بود
|
|
کـه با او بـه راه اندرون يار بود
|
|
نـگـه کرد و پيسـه يکي مار ديد
|
|
کـه آن چادر از خفتـه اندر کـشيد
|
|
ز سر تا به پايش بـبوييد سـخـت
|
|
شد ازپيش اونرم سوي درخـت
|
|
چو مار سيه بر سر دار شد
|
|
سر کودک از خواب بيدار شد
|
|
چو آن اژدها شورش او شـنيد
|
|
بران شاخ باريک شد ناپديد
|
|
فرسـتاده اندر شگـفـتي بـماند
|
|
فراوان برو نام يزدان بـخواند
|
|
بـه دل گفت کين کودک هوشمـند
|
|
بـجايي رسد در بزرگي بـلـند
|
|
وزان بيشـه پويان بـه راه آمدند
|
|
خرامان بـه نزديک شاه آمدند
|
|
فرسـتاده از پيش کودک برفـت
|
|
برتـخـت کـسري خراميد تفـت
|
|
بدو گـفـت کاي شاه نوشينروان
|
|
تويي خفـتـه بيدار و دولـت جوان
|
|
برفـتـم ز درگاه شاها بـه مرو
|
|
بگـشـتـم چو اندر گلسـتان تذرو
|
|
ز فرهـنـگيان کودکي يافـتـم
|
|
بياوردم و تيز بـشـتافـتـم
|
|
بگـفـت آن سخـن کزلب او شنيد
|
|
ز مار سياه آن شگـفـتي کـه ديد
|
|
جـهاندار کـسري ورا پيش خواند
|
|
وزان خواب چـندي سخـنـها براند
|
|
چوبـشـنيد دانا ز نوشين روان
|
|
سرش پرسخـن گشـت و گويا زبان
|
|
چـنين داد پاسـخ کـه در خان تو
|
|
ميان بـتان شـبـسـتان تو
|
|
يکي مرد برناسـت کز خويشـتـن
|
|
بـه آرايش جامـه کردسـت زن
|
|
ز بيگانـه پردخـتـه کـن جايگاه
|
|
برين راي ما تا نيابـند راه
|
|
بـفرماي تا پيش تو بـگذرند
|
|
پي خويشـتـن بر زمين بـسـپرند
|
|
بـپرسيم زان ناسزاي دلير
|
|
کـه چون اندر آمد بـه بالين شير
|
|
ز بيگانـه ايوانـش پردخـت کرد
|
|
درکاخ شاهنشـهي سـخـت کرد
|
|
بـتان شـبـسـتان آن شـهريار
|
|
برفـتـند پر بوي و رنـگ و نـگار
|
|
سـمـن بوي خوبان با ناز و شرم
|
|
هـمـه پيش کـسري برفتـند نرم
|
|
نديدند ازين سان کـسي در ميان
|
|
برآشـفـت کـسري چو شير ژيان
|
|
گزارنده گفـت اين نه اندر خورسـت
|
|
غـلامي ميان زنان اندرسـت
|
|
شمـن گفـت رفتـن بافزون کنيد
|
|
رخ از چادر شرم بيرون کـنيد
|
|
دگر باره بر پيش بـگذاشـتـند
|
|
هـمـه خواب را خيره پنداشـتـند
|
|
غـلامي پديد آمد اندر ميان
|
|
بـه بالاي سرو و بـچـهر کيان
|
|
تـنـش لرز لرزان بـه کردار بيد
|
|
دل از جان شيرين شده نا اميد
|
|
کـنيزک بدان حـجره هـفـتاد بود
|
|
کـه هر يک بـه تـن سرو آزاد بود
|
|
يکي دخـتري مـهـتر چاج بود
|
|
بـه بالاي سرو و بـبر عاج بود
|
|
غـلامي سـمـن پيکر و مشکبوي
|
|
بـه خان پدر مـهربان بد بدوي
|
|
بـسان يکي بـنده در پيش اوي
|
|
بـه هر جا که رفتي بدي خويش اوي
|
|
بـپرسيد ز و گفت کين مرد کيسـت
|
|
کـسي کو چنين بنده پرورد کيسـت
|
|
چـنين برگزيدي دلير و جوان
|
|
ميان شـبـسـتان نوشينروان
|
|
چـنين گفت زن کين ز من کهترست
|
|
جوانـسـت و با من ز يک مادرست
|
|
چـنين جامـه پوشيد کز شرم شاه
|
|
نيارسـت کردن بـه رويش نـگاه
|
|
برادر گر از تو بـپوشيد روي
|
|
ز شرم توبود آن بـهانـه مـجوي
|
|
چو بشـنيد اين گفتـه نوشينروان
|
|
شـگـفـت آمدش کار هر دو جوان
|
|
برآشـفـت زان پس به دژخيم گفت
|
|
کـه اين هر دو در خاک بايد نهفـت
|
|
کـشـنده بـبرد آن دو تـن را دوان
|
|
پـس پرده شاه نوشينروان
|
|
برآويختـشان درشبـسـتان شاه
|
|
نـگونـسار پرخون و تـن پر گـناه
|
|
گزارنده خواب را بدره داد
|
|
ز اسـب وز پوشيدني بـهره داد
|
|
فرومانده از دانـش او شـگـفـت
|
|
ز گـفـتارش اندازهها برگرفـت
|
|
نوشـتـند نامـش بـه ديوان شاه
|
|
بر موبدان نـماينده راه
|
|
فروزنده شد نام بوزرجـمـهر
|
|
بدو روي بـنـمود گردان سـپـهر
|
|
هـمي روز روزش فزون بود بـخـت
|
|
بدو شادمان بد دل شاه سـخـت
|
|
دل شاه کـسري پر از داد بود
|
|
بـه دانـش دل ومـغزش آباد بود
|
|
بدرگاه بر موبدان داشـتي
|
|
ز هر دانـشي بـخردان داشـتي
|
|
هميشـه سـخـن گوي هفتاد مرد
|
|
بـه درگاه بودي بـخواب و بـخورد
|
|
هرانگـه کـه پردختـه گشتي ز کار
|
|
ز داد و دهـش وز مي و ميگـسار
|
|
زهر موبدي نوسـخـن خواسـتي
|
|
دلـش را بدانـش بياراسـتي
|
|
بدانـگاه نو بود بوزرجـمـهر
|
|
سراينده وزيرک وخوب چـهر
|
|
چـنان بدکزان موبدان و ردان
|
|
سـتاره شـناسان و هم بـخردان
|
|
هـمي دانش آموخت و اندر گذشت
|
|
و زان فيلـسوفان سرش برگذشـت
|
|
چـنان بد که بنشست روزي بـخوان
|
|
بـفرمود کاين موبدان را بـخوان
|
|
کـه باشـند دانا و دانـش پذير
|
|
سراينده و باهـش و ياد گير
|
|
برفـتـند بيداردل موبدان
|
|
زهر دانـشي راز جـسـتـه ردان
|
|
چو نان خورده شد جام ميخواستـند
|
|
بـه مي جان روشن بياراسـتـند
|
|
بدانـندگان شاه بيدار گـفـت
|
|
کـه دانـش گـشاده کنيد از نهفت
|
|
هران کـس که دارد به دل دانـشي
|
|
بـگويد مرا زو بود رامـشي
|
|
ازيشان هران کـس کـه دانا بدند
|
|
بـگـفـتـن دلير و توانا بدند
|
|
زبان برگـشادند برشـهريار
|
|
کـجا بود دانـنده را خواسـتار
|
|
چو بوزرجـمـهر آن سخنها شـنيد
|
|
بدانـش نـگـه کردن شاه ديد
|
|
يکي آفرين کرد و بر پاي خاسـت
|
|
چـنين گفـت کاي داور داد و راست
|
|
زمين بـنده تاج وتـخـت تو باد
|
|
فلـک روشـن از روي و بخت تو باد
|
|
گر اي دون که فرمان دهي بـنده را
|
|
کـه بـگـشايد از بـند گوينده را
|
|
بـگويم و گر چـند بيمايهام
|
|
بدانـش در از کـمـترين پايهام
|
|
نـکوهـش نـباشد کـه دانا زبان
|
|
گـشاده کـند نزد نوشينروان
|
|
نـگـه کرد کـسري بدانـنده گفت
|
|
کـه دانـش چرا بايد اندر نهـفـت
|
|
چوان برزبان پادشاهي نـمود
|
|
ز گـفـتار او روشـنايي فزود
|
|
بدو گفـت روشـن روان آنکـسي
|
|
کـه کوتاه گويد به معـني بـسي
|
|
کـسي را که مغزش بود پرشـتاب
|
|
فراوان سـخـن باشد و دير ياب
|
|
چو گـفـتار بيهوده بسيار گشـت
|
|
سـخـن گوي در مردمي خوارگشت
|
|
هـنرجوي و تيمار بيشي مـخور
|
|
کـه گيتي سپنجسـت و ما بر گذر
|
|
هـمـه روشـنيهاي تو راستيست
|
|
ز تاري وکژي بـبايد گريسـت
|
|
دل هرکـسي بـنده آرزوسـت
|
|
وزو هر يکي را دگرگونـه خوسـت
|
|
سر راسـتي دانـش ايزدسـت
|
|
چو دانسـتيش زو نترسي بدسـت
|
|
خردمـند ودانا و روشـن روان
|
|
تنـش زين جهانست وجان زان جهان
|
|
هران کـس که در کار پيشي کـند
|
|
هـمـه راي وآهـنـگ بيشي کند
|
|
بنايافـت رنجـه مکـن خويشتـن
|
|
کـه تيمارجان باشد و رنـج تـن
|
|
ز نيرو بود مرد را راسـتي
|
|
ز سـسـتي دروغ آيد وکاسـتي
|
|
ز دانـش چوجان تو را مايه نيسـت
|
|
بـه از خامشي هيچ پيرايه نيسـت
|
|
چو بردانـش خويش مـهرآوري
|
|
خرد را ز تو بـگـسـلد داوري
|
|
توانـگر بود هر کرا آز نيسـت
|
|
خنـک بـنده کـش آز انباز نيست
|
|
مدارا خرد را برادر بود
|
|
خرد بر سر جان چو افـسر بود
|
|
چو دانا تو را دشـمـن جان بود
|
|
بـه از دوست مردي کـه نادان بود
|
|
توانـگر شد آنکس که خشنود گشت
|
|
بدو آز و تيمار او سود گـشـت
|
|
باموخـتـن گر فروتر شوي
|
|
سـخـن را ز دانـندگان بشـنوي
|
|
بـه گـفـتار گرخيره شد راي مرد
|
|
نـگردد کـسي خيره همـتاي مرد
|
|
هران کـس که دانش فرامش کـند
|
|
زبان را بـه گفـتار خامـش کـند
|
|
چوداري بدسـت اندرون خواسـتـه
|
|
زر و سيم و اسـبان آراسـتـه
|
|
هزينـه چـنان کـن که بايدت کرد
|
|
نـشايد گـشاد و نـبايد فـشرد
|
|
خردمـند کز دشمـنان دور گشـت
|
|
تـن دشمـن او را چو مزدور گشت
|
|
چو داد تـن خويشـتـن داد مرد
|
|
چـنان دان کـه پيروز شد در نـبرد
|
|
مـگو آن سخن کاندرو سود نيسـت
|
|
کزان آتشـت بهره جز دود نيسـت
|
|
مينديش ازان کان نـشايد بدن
|
|
نداند کـس آهـن بـه آب آژدن
|
|
فروتـن بود شـه کـه دانا بود
|
|
بـه دانـش بزرگ و توانا بود
|
|
هر آنـکـس کـه او کرده کردگار
|
|
بداند گذشـت از بد روزگار
|
|
پرسـتيدن داور افزون کـند
|
|
ز دل کاوش ديو بيرون کـند
|
|
بـپرهيزد از هرچ ناکردنيسـت
|
|
نيازارد آن را کـه نازردنيسـت
|
|
بـه يزدان گراييم فرجام کار
|
|
کـه روزي ده اويسـت و پروردگار
|
|
ازان خوب گـفـتار بوزرجـمـهر
|
|
حـکيمان هـمـه تازه کردند چـهر
|
|
يکي انجـمـن ماند اندر شگفـت
|
|
کـه مرد جوان آن بزرگي گرفـت
|
|
جـهاندار کـسري درو خيره ماند
|
|
سرافراز روزي دهان را بـخواند
|
|
بـفرمود تا نام او سر کـنـند
|
|
بدانـگـه کـه آغاز دفـتر کنـند
|
|
ميان مـهان بـخـت بوزرجـمـهر
|
|
چو خورشيد تابنده شد بر سـپـهر
|
|
ز پيش شهـنـشاه برخاسـتـند
|
|
برو آفريني نو آراسـتـند
|
|
بپرسـش گرفـتـند زو آنـچ گفت
|
|
کـه مـغز ودلـش باخرد بود جفت
|
|
زبان تيز بـگـشاد مرد جوان
|
|
کـه پاکيزه دل بود و روشـنروان
|
|
چـنين گـفـت کز خـسرو دادگر
|
|
نـپيچيد بايد بـه انديشـه سر
|
|
کـجا چون شبانسـت ما گوسفـند
|
|
و گر ما زمين او سـپـهر بـلـند
|
|
نـشايد گذشـتـن ز پيمان اوي
|
|
نـه پيچيدن از راي و فرمان اوي
|
|
بـشاديش بايد کـه باشيم شاد
|
|
چو داد زمانـه بـخواهيم داد
|
|
هـنرهاش گـسـترده اندرجـهان
|
|
هـمـه راز او داشـتـن درنـهان
|
|
مـشو با گراميش کردن دلير
|
|
کزآتـش بـترسد دل نره شير
|
|
اگر کوه فرمانـش دارد سـبـک
|
|
دلـش خيره خوانيم و مغزش تنـک
|
|
همـه بد ز شاهست و نيکي زشاه
|
|
کزو بند و چاهست و هـم تاج و گاه
|
|
سرتاجور فر يزدان بود
|
|
خردمـند ازو شاد وخـندان بود
|
|
ازآهرمنـسـت آن کزو شاد نيست
|
|
دل و مغزش از دانـش آباد نيسـت
|
|
شـنيدند گـفـتار مرد جوان
|
|
فروبـسـت فرتوت را زو زبان
|
|
پراگـنده گشـتـند زان انجـمـن
|
|
پر از آفرين روز و شـبـشان دهـن
|
|
دگر هفـتـه روشـن دل شـهريار
|
|
هـميبود دانـنده را خواسـتار
|
|
دل از کار گيتي بـه يکـسو کـشيد
|
|
کـجا خواسـت گفـتار دانا شنيد
|
|
کـسي کو سرافراز درگاه بود
|
|
بـه دانـندگي درخور شاه بود
|
|
برفـتـند گويندگان سـخـن
|
|
جوان و جـهانديده مرد کـهـن
|
|
سرافراز بوزرجـمـهرجوان
|
|
بـشد باحـکيمان روشـنروان
|
|
حـکيمان دانـنده و هوشـمـند
|
|
رسيدند نزديک تـخـت بـلـند
|
|
نـهادند رخ سوي بوزرجـمـهر
|
|
کـه کسري همي زو برافروخت چهر
|
|
ازيشان يکي بود فرزانـهتر
|
|
بـپرسيد ازو از قـضا و قدر
|
|
کـه انـجام و فرجام چونين سخـن
|
|
چـه گونهاسـت و اين برچه آيد ببن
|
|
چـنين داد پاسـخ کـه جوينده مرد
|
|
دوان وشـب و روز با کار کرد
|
|
بود راه روزي برو تارو تـنـگ
|
|
بـجوي اندرون آب او با درنـگ
|
|
يکي بي هنر خفته بر تخت بـخـت
|
|
هـمي گـل فـشاند برو بر درخت
|
|
چـنينـسـت رسـم قـضا و قدر
|
|
ز بخشـش نيابي به کوشـش گذر
|
|
جـهاندار دانا و پروردگار
|
|
چـنين آفريد اخـتر روزگار
|
|
دگرگـفـت کان چيز کافزون ترست
|
|
کدامست و بيشي که را در خورست
|
|
چـنين گفـت کان کس که داننده تر
|
|
بـه نيکي کرا دانـش آيد بـبر
|
|
دگرگـفـت کز ما چه نيکوترسـت
|
|
ز گيتي کرانيکويي درخورسـت
|
|
چـنين داد پاسـخ که آهستـگي
|
|
کريمي وخوبي وشايسـتـگي
|
|
فزونـتر بـکردن سرخويش پسـت
|
|
ببـخـشد نـه از بهر پاداش دست
|
|
بـکوشد بـجويد بـگرد جـهان
|
|
خرامد بـه هـنـگام با هـمرهان
|
|
دگر گـفـت کاندر خردمـند مرد
|
|
هنرچيسـت هنـگام ننـگ و نبرد
|
|
چنين گفت کان کس که آهوي خويش
|
|
بـبيند بـگرداند آيين وکيش
|
|
بـپرسيد ديگر کـه در زيسـتـن
|
|
چـه سازي کـه کمتر بود رنج تـن
|
|
چـنين داد پاسـخ کـه گر با خرد
|
|
دلـش بردبارسـت رامـش برد
|
|
بداد وسـتد در کـند راسـتي
|
|
بـبـندد در کژي و کاسـتي
|
|
ببخـشد گـنـه چون شود کامکار
|
|
نـباشد سرش تيز و نا بردبار
|
|
بـپرسيد ديگر کـه از انـجـمـن
|
|
نگـهـبان کدامسـت برخويشتـن
|
|
چـنين گـفـت کان کو پس آرزوي
|
|
نرفـت از کريمي وز نيک خوي
|
|
دگر کو بسـسـتي نـشد پيش کار
|
|
چو ديد او فزوني بدروزگار
|
|
دگرگفـت کزبخـشـش نيکخوي
|
|
کدامـسـت نيکوتر از هر دو سوي
|
|
کـجا در دو گيتيش بارآورد
|
|
بـسالي دو بارش بـهارآورد
|
|
چـنين گفت کان کس که با خواسته
|
|
ببخشـش کـند جانـش آراستـه
|
|
وگر بر سـتانـنده آرد سـپاس
|
|
ز بـخـشـنده بازارگاني شـناس
|
|
دگر گـفـت کز مرد پيرايه چيسـت
|
|
وزان نيکوييها گرانـمايه چيسـت
|
|
چـنين داد پاسخ که بخشـنده مرد
|
|
کـجا نيکويي با سزاوار کرد
|
|
بـبالد بـه کردار سرو بـلـند
|
|
چو باليد هرگز نـباشد نژند
|
|
وگر ناسزا را بسايي بـه مـشـک
|
|
نـبويد نرويد گـل از خار خـشـک
|
|
سـخـن پرسي از گنـگ گر مرد کر
|
|
بـه بار آيد وراي نايد بـبر
|
|
يکي گـفـت کاندر سراي سپنـج
|
|
نـباشد خردمـند بيدرد و رنـج
|
|
چـه سازيم تا نام نيک آوريم
|
|
درآغاز فرجام نيک آوريم
|
|
بدو گـفـت شو دور باش از گـناه
|
|
جـهان را همه چون تن خويش خواه
|
|
هران چيزکانـت نيايد پـسـند
|
|
تـن دوسـت و دشمن دران برمبند
|
|
دگرگـفـت کوشـش ز اندازه بيش
|
|
چـن گويي کزين دوکدامسـت پيش
|
|
چـنين داد پاسـخ کـه اندر خرد
|
|
جز انديشـه چيزي نـه اندر خورد
|
|
بـکوشي چو در پيش کار آيدت
|
|
چوخواهي کـه رنجي بـه بار آيدت
|
|
سزاي سـتايش دگر گفت کيسـت
|
|
اگر برنـکوهيده بايد گريسـت
|
|
چـنين گفـت کان کو به يزدان پاک
|
|
فزون دارد اميد و هـم بيم و باک
|
|
دگر گـفـت کاي مرد روشـنخرد
|
|
ز گردون چـه بر سر هـميبـگذرد
|
|
کدامـسـت خوشـتر مرا روزگار
|
|
ازين برشده چرخ ناپايدار
|
|
سـخـن گوي پاسـخ چنين داد باز
|
|
کـه هرکس که گشت ايمن و بينياز
|
|
بـه خوبي زمانـه ورا داد داد
|
|
سزد گر نـگيري جز از داد ياد
|
|
بـپرسيد ديگر کـه دانـش کدام
|
|
بـه گيتي کـه باشيم زو شادکام
|
|
چـنين گـفـت کان کو بود بردبار
|
|
بـه نزديک اومرد بيشرم خوار
|
|
دگر گـفـت کان کو نـجويد گزند
|
|
ز خوها کدامـش بود سودمـند
|
|
بگفـت آنـک مغزش نجوشد زخشم
|
|
بـخوابد بخـشـم از گنهکار چشم
|
|
دگر گفت کان چيست اي هوشمـند
|
|
کـه آيد خردمـند را آن پـسـند
|
|
چـنين گـفـت کان کو بود پر خرد
|
|
ندارد غـم آن کزو بـگذرد
|
|
وگر ارجـمـندي سـپارد بـه خاک
|
|
نـبـندد دل اندر غـم و درد پاک
|
|
دگر کو ز ناديدنيها اميد
|
|
چـنان بگـسـلد دل چو از باد بيد
|
|
دگر گفـت بد چيسـت بر پادشاي
|
|
کزو تيره گردد دل پارساي
|
|
چـنين داد پاسـخ که بر شـهريار
|
|
خردمـند گويد کـه آهو چـهار
|
|
يکي آنـک ترسد ز دشمن به جنـگ
|
|
و ديگر کـه دارد دل از بخش تـنـگ
|
|
دگر آنـک راي خردمـند مرد
|
|
بـه يک سو نهد روز ننـگ و نـبرد
|
|
چـهارم کـه باشد سرش پرشتاب
|
|
نـجويد بـه کار اندر آرام و خواب
|
|
بـپرسيد ديگر که بي عيب کيسـت
|
|
نـکوهيدن آزادگان را بـچيسـت
|
|
چـنين گفت کين رابه بخشيم راست
|
|
کـه جان وخرد درسخن پادشاسـت
|
|
گرانـمايگان را فـسون ودروغ
|
|
بـه کژي و بيداد جـسـتـن فروغ
|
|
ميانـه بو د مرد کـنداوري
|
|
نـکوهـشـگر و سر پر از داوري
|
|
مـنـش پـسـتي وکام برپادشا
|
|
بـه بيهوده خـسـتـن دل پارسا
|
|
زبان راندن و ديده بيآب شرم
|
|
گزيدن خروش اندر آواز نرم
|
|
خردمـند مردم کـه دارد روا
|
|
خرد دور کردن ز بـهر هوا
|
|
بـپرسيد ديگر يکي هوشـمـند
|
|
کـه اندرجـهان چيست آن بيگزند
|
|
چـنين داد پاسـخ او کز نخسـت
|
|
درپاک يزدان بدانسـت وجـسـت
|
|
کزويت سـپاس و بدويت پـناه
|
|
خداوند روز و شـب و هور و ماه
|
|
دل خويش راآشـکار و نـهان
|
|
سـپردن بـه فرمان شاه جـهان
|
|
تـن خويشـتـن پروريدن بـه ناز
|
|
برو سخـت بسـتـن در رنـج وآز
|
|
نـگـه داشـتـن مردم خويش را
|
|
گسسـتـن تـن از رنج درويش را
|
|
سـپردن بـه فرهـنـگ فرزند خرد
|
|
کـه گيتي بـنادان نـشايد سـپرد
|
|
چوفرمان پذيرنده باشد پـسر
|
|
نوازنده بايد کـه باشد پدر
|
|
بـپرسيد ديگر کـه فرزند راسـت
|
|
بـه نزد پدر جايگاهش کـجاسـت
|
|
چـنين داد پاسـخ کـه نزد پدر
|
|
گرامي چوجانـسـت فرخ پـسر
|
|
پـس ازمرگ نامش بماند بـه جاي
|
|
ازيرا پـسرخواندش رهـنـماي
|
|
بـپرسيد ديگر کـه ازخواسـتـه
|
|
کـه داني کـه دارد دل آراسـتـه
|
|
چـنين داد پاسخ که مردم بـه چيز
|
|
گراميسـت وز چيز خوارسـت نيز
|
|
نخـسـت آنـکـه يابي بدو آرزوي
|
|
ز هـسـتيش پيدا کـني نيکخوي
|
|
وگر چون بـبايد نياري بـه کار
|
|
هـمان سنـگ وهم گوهر شاهوار
|
|
دگر گـفـت با تاج و نام بـلـند
|
|
کرا خواني از خـسروان سودمـند
|
|
چـنين داد پاسـخ کزان شـهريار
|
|
کـه ايمـن بود مرد پرهيزکار
|
|
وز آواز او بدهراسان بود
|
|
زمين زير تخـتـش تـن آسان بود
|
|
دگر گـفـت مردم توانگر بچيسـت
|
|
بـه گيتي پر از رنج و درويش کيست
|
|
چنين گفت آنکس که هستش بسند
|
|
بـبـخـش خداوند چرخ بـلـند
|
|
کـسي را کـجا بخت انباز نيسـت
|
|
بدي در جـهان بـتر از آز نيسـت
|
|
ازو نامداران فروماندند
|
|
هـمـه هـمزبان آفرين خواندند
|
|
چو يک هفته بگذشت هشتم پـگاه
|
|
نـشـسـت از بر تخت پيروز شاه
|
|
بـخواند آنـکـسي راکـه دانا بدند
|
|
بـه گـفـتار ودانـش توانا بدند
|
|
بگفـتـند هرگونـهاي هرکـسي
|
|
هـمانا پـسـندش نيامد بـسي
|
|
چـنين گفـت کسري به بوزرجمهر
|
|
کـه از چادر شرم بگـشاي چـهر
|
|
سـخـن گوي دانا زبان برگـشاد
|
|
ز هرگونـه دانـش هـميکرد ياد
|
|
نـخـسـت آفرين کرد بر شـهريار
|
|
کـه |
